Zapytanie nr 1338

do ministra środowiska

w sprawie podniesienia opłat za wywóz odpadów komunalnych jako konsekwencji wydania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 2007 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska

Szanowny Panie Ministrze! Pismem z dnia 19 grudnia 2007 r. (sygn. ZB.PL.0717/73/07) burmistrz Ińska wskazał na niezwykle istotne zagadnienie związane z gminną gospodarką śmieciami.

W swym piśmie burmistrz podniósł, że wejście w życie z dniem 1 stycznia 2008 r. nowych stawek opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska, w tym szczególnie związanych ze składowaniem niesegregowanych odpadów komunalnych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska - Dz. U. z 2007 r. Nr 106, poz.723) - wywołało wśród mieszkańców gminy Ińsko bardzo wiele negatywnych reakcji. Wiele kontrowersji wzbudziła szczególnie zasadność podnoszenia tych opłat, a także ich wysokość. opłata wzrasta ze stawki 15 zł/tonę do 75 zł/tonę. Wskutek wzrostu opłaty oraz kosztów pośrednich - cena zbiórki i składowania odpadów komunalnych wzrośnie na terenie gminy o ok. 82%. Dla mieszkańców terenów popegeerowskich i małomiasteczkowych podwyżka taka jest bardzo drastyczna.

Podkreślił także, że dyrektywy Unii Europejskiej wymuszają na gminach konieczność zamykania i likwidacji składowisk odpadów, a także wdrażania selekcji, recyklingu i utylizacji odpadów m.in. poprzez dalszy wzrost opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska. Kierunek określony przez Unię jest oczywiście jak najbardziej słuszny, jednakże polskie realia nie przystają do wdrażanych uregulowań. Problem gospodarki odpadami w chwili obecnej nie jest tylko problemem jednej czy też kilku gmin. Dotyczy on w zasadzie wszystkich mieszkańców kraju, albowiem w niewielu miejscach udało się wdrożyć właściwą gospodarkę odpadami.

Burmistrz wskazał nadto, że taka sytuacja stanowi problem całego państwa. Brak instrumentów wsparcia finansowego z budżetu państwa do wdrożenia systemu selektywnej zbiórki odpadów skutkuje brakiem efektów związanych z budową sortowni, przeładowni czy też spalarni śmieci. Środki własne gmin - połączonych nawet w związki - nadal są zbyt skromne, aby można było w szybkim czasie osiągnął zamierzony efekt. Ograniczone możliwości pozyskania dofinansowania w ramach programów pomocowych Unii Europejskiej również nie gwarantują szybkiego i skutecznego rozwiązania problemu. W sytuacji narastającego kryzysu związanego z odpowiednią gospodarką odpadami na terenie kraju niezbędna wydaje się interwencja finansowa państwa. Odpowiednio dobrane instrumenty finansowe w połączeniu ze środami pomocowymi i środami własnymi gmin mogą dopiero umożliwić szybkie i ostateczne rozwiązanie narosłego problemu. Oprócz interwencji finansowej państwa należy również rozważyć kwestie uregulowań prawnych umożliwiających gminom realizację omawianych przedsięwzięć w okresie przejściowym, tj. do czasu zakończenia niezbędnych inwestycji. Regulacje prawne winny objąć czasowe wstrzymanie wzrostu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska w zakresie składowania odpadów, przynajmniej do czasu ostatecznego wdrożenia selektywnej zbiórki odpadów i zakończenia budowy niezbędnej ku temu infrastruktury.

Burmistrz Ińska zwrócił uwagę na fakt, iż dalsze podnoszenie opłat za korzystanie ze środowiska w latach następnych może wręcz spowodować skutek odwrotny od zamierzonego. Trudna sytuacja ekonomiczna mieszkańców terenów wiejskich i małomiasteczkowych może powodować lawinowe odstępowanie od zawartych umów na zbiórkę i wywóz odpadów komunalnych. Doprowadzi to do powstawania dzikich wysypisk w lasach, poboczach dróg czy też na nieużytkowanych terenach rolnych. Mieszkańcy oduczą się zwyczaju zbierania i segregowania odpadów. Natomiast gminy będą musiały coraz więcej środków przeznaczać na usuwanie skutków zanieczyszczenia środowiska odpadami, zamiast na realizację niezbędnej inwestycji w zakresie gospodarki odpadami.

Mając powyższe na uwadze, uprzejmie kieruję do Pana Ministra następujące pytania:

- Czy Pan Minister przewiduje możliwość przygotowania zmian w przywołanym rozporządzeniu tak, aby stawki opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska zostały zróżnicowane w zależności od możliwości finansowych poszczególnych gmin oraz prowadzonych przez nie inwestycji prośrodowiskowych?

- Czy Pan Minister wprowadzi instrumenty finansowego wsparcia z budżetu państwa, które przyczyniłyby się do wdrożenia systemu selektywnej zbiórki odpadów, budowy sortowni, przeładowni czy też spalarni śmieci?

Łączę wyrazy szacunku

Poseł Joachim Brudziński

Szczecin, dnia 6 marca 2008 r.

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie środowiska - z upoważnienia ministra -

na zapytanie nr 1338

w sprawie podniesienia opłat za wywóz odpadów komunalnych, jako konsekwencji wydania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 2007 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska

Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 2 kwietnia 2008 r., znak: SPS-024-1338/08, w sprawie interpelacji posła na Sejm RP pana Joachima Brudzińskiego dotyczącej podniesienia opłat za wywóz odpadów komunalnych jako konsekwencji wydania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 2007 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska, przekazuję poniższe wyjaśnienia.

Od dnia 1 stycznia 2008 r. zaczęły obowiązywać nowe stawki opłat za umieszczanie odpadów na składowiskach odpadów, które zostały wprowadzone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 2007 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 106, poz. 723). Należy podkreślił, że opłaty wnoszone są wyłącznie za umieszczanie odpadów na składowiskach odpadów. Jeżeli odpady zostaną poddane przetworzeniu i nie trafił na składowiska, to ww. opłat nie stosuje się. Przedmiotowe rozporządzenie jest kluczowym i niezwykle ważnym instrumentem w kształtowaniu polityki gospodarki odpadami w Polsce i stanowi w chwili obecnej narządzie - stosowane także w innych państwach Unii Europejskiej - dla wypełnienia celów nałożonych prawem wspólnotowym w zakresie ograniczenia ilości składowanych odpadów.

Polska ma bowiem obowiązek wprowadził do roku 2010 takie rozwiązania w zakresie gospodarowania odpadami, aby tylko 75% odpadów komunalnych ulegających biodegradacji było składowanych na składowiskach odpadów. Do 2013 r. ta ilość odpadów musi być zmniejszona do 50%, a do roku 2020 do 35% (w odniesieniu do masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r.). Z powyższych danych wynika, iż Polska powinna ograniczy? w 2010 r. ilości składowanych odpadów ulegających biodegradacji do poziomu nie więcej niż 3,2 mln Mg przy zakładanym poziomie wytwarzania tych odpadów w ilości ok. 5,5 mln Mg, natomiast w 2013 r. nie więcej niż 2,2 mln Mg.

Podwyżka stawki za umieszczenie odpadów na składowisku nie musi mieć jednak wpływu na podniesienie stawek za odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości. Rada gminy ma obowiązek określić górne stawki opłat ponoszonych przez mieszkańców za odbieranie odpadów komunalnych, przy czym może różnicować te stawki opłat i przyjąć niższe stawki za odbieranie odpadów gromadzonych selektywnie, a wyższe stawki za odbieranie odpadów zmieszanych. Należy przy tym zauważyć, że wzrost opłaty za składowanie 1 Mg odpadów o kodzie 20 03 01 o ok. 60 zł oznacza, że wzrost opłat za odbieranie odpadów dla jednego mieszkańca z ww. tytułu wynosiłby rocznie średnio 18 zł, a miesięcznie 1,5 zł (co stanowi 0,13% średniego dochodu obywateli w Polsce) przy założeniu, że mieszkaniec kraju rocznie wytwarza ok. 300 kg odpadów komunalnych i że wszystkie te odpady w dalszym ciągu w całości są wywożone na składowiska odpadów. Zatem w gminie Ińsko nieuzasadniony wydaje się tak duży wzrost kosztów odbierania odpadów od właścicieli nieruchomości.

Odnosząc się do kwestii instrumentów wsparcia finansowego, należy podkreślić, że jednym z ww. instrumentów współfinansujących inwestycje w zakresie gospodarki odpadami jest Program Operacyjny „Infrastruktura i Środowisko” (PO IiŚ). środki przeznaczone na realizacje projektów - których beneficjentami będą jednostki samorządu terytorialnego będą podmioty świadczące usługi z zakresu zadań własnych gminy (oś priorytetowa II) - wynoszą 1,43 mld euro, w tym wkład Wspólnoty - 1,22 mld euro. Maksymalny poziom dofinansowania inwestycji wynosi 85% kosztów kwalifikowanych.

W ramach II osi priorytetowej: Gospodarka odpadami i ochrona powierzchni ziemi zrealizowane b?d? projekty w zakresie m.in. działania 2.1: Kompleksowe przedsięwzięcia z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi ze szczególnym uwzględnieniem odpadów niebezpiecznych.

Działanie 2.1 realizowane będzie poprzez rozwój nowoczesnych technologii odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, w tym termicznego przekształcania odpadów oraz intensyfikację odzysku, w tym recyklingu odpadów oraz ich unieszkodliwiania w procesach innych niż składowanie, ze szczególnym uwzględnieniem odpadów niebezpiecznych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych.

W ramach działania budowane będą kompleksowe obiekty, obejmujące instalacje umożliwiające przygotowanie odpadów do procesów odzysku, w tym recyklingu lub unieszkodliwiania poszczególnych rodzajów odpadów komunalnych w procesach innych niż składowanie. Ponadto będzie realizowane tworzenie kompleksowych systemów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, w szczególności odpadów niebezpiecznych, a także odpadów wielkogabarytowych i budowlanych oraz odpadów opakowaniowych i zielonych (z ogrodów i parków). Będą podejmowane również działania na rzecz likwidacji zagrożeń wynikających ze składowania odpadów zgodnie z krajowym i wojewódzkimi planami gospodarki odpadami. Instalacje przeznaczone będą do obsługi regionów zamieszkałych przez minimum 150 tys. mieszkańców. Natomiast przedsięwzięcia z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi obsługujące maksymalnie do 150 tys. mieszkańców mogą uzyskać dofinansowanie w ramach 16 regionalnych programów operacyjnych. W oparciu o środki Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich, w ramach działania osi 3 pn. „Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej” będą realizowane projekty zlokalizowane w miejscowościach należących do gmin wiejskich albo gmin miejsko-wiejskich, z wyłączeniem miast powyżej 5 tys. mieszkańców oraz miasta do 5 tys. mieszkańców gmin miejskich.

W ramach kompetencji PO Ii? Ministerstwo Rozwoju Regionalnego ogłosiło listę indywidualnych projektów kluczowych, która została opublikowana na stronie internetowej ww. resortu.

Jednocześnie pragnę zauważyć, że zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150) wpływy z tytułu opłat za składowanie i magazynowanie odpadów, których stawki określa przedmiotowe rozporządzenie, stanowił w 50% przychód gminnego funduszu gminy. Art. 406 ww. ustawy wskazuje działania, na które przeznacza się te środki gminnych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Należą do nich m.in. przedsięwzięcia związane z gospodarką odpadami. W związku z powyższym nie zgodziłbym się ze stwierdzeniem, że „brakuje instrumentów wsparcia finansowego”.

Ponadto chciałbym poinformować, że z ramienia resortu środowiska m.in. w celu wypełnienia wymagań prawa unijnego i zobowiązań akcesyjnych oraz umożliwienia wykorzystania środków unijnych, w tym z Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”, prowadzone są obecnie prace nad projektem zmian do ustawy o odpadach, w ramach których rozważane jest wprowadzenie rozwiązań w zakresie planowania gospodarki odpadami komunalnymi oraz obowiązku tworzenia obligatoryjnych związków międzygminnych, gdyż zdecydowana większość gmin w Polsce jest zbyt mała, aby stworzyć system gospodarki odpadami efektywny zarówno pod względem ekologicznym, jak i ekonomicznym.

Zgodnie z ww. propozycją do obowiązkowych zadań własnych ustanowionych związków międzygminnych oraz gmin stanowiących regiony gospodarki odpadami komunalnymi należałoby:

- objęcie wszystkich mieszkańców związku międzygminnego lub gminy zorganizowanym systemem odbierania wszystkich rodzajów odpadów komunalnych;

- wprowadzenie i utrzymanie systemu selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych, aby było możliwe osiągnięcie celów wynikających z krajowego i wojewódzkiego planu gospodarki odpadami;

- budowa, utrzymanie i eksploatacja własnych lub wspólnych z przedsiębiorcami instalacji i urządzeń do odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych;

- ograniczenie masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych do składowania.

Przewiduje się także ograniczenie zadań w zakresie planowania gospodarki odpadami poprzez przeniesienie obowiązku przygotowania planów ze szczebla gminnego na związki międzygminne, co powinno ułatwić proces przygotowania i opiniowania projektów planów, a także przygotowywania sprawozdań z ich realizacji.

Jednocześnie, nowelizując ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, przewiduje się, że wpływy z tytułu opłat i kar za składowanie i magazynowanie odpadów w 60% będą stanowić przychód związków międzygminnych lub gmin powyżej 500 tys. stałych mieszkańców, jeżeli zostaną określone w wojewódzkim planie gospodarki odpadami jako odrębny region gospodarki odpadami komunalnymi. W przypadku nieutworzenia związków międzygminnych ww. wpływy stanowić będą przychód wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej. W każdym przypadku opłaty będą przeznaczane na:

- zamykanie i rekultywację składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na których składowane były odpady komunalne;

- monitorowanie i nadzór nad zamkniętymi składowiskami odpadów innymi niż niebezpieczne i obojętne, na których składowane były odpady komunalne;

- budowę zakładów zagospodarowania odpadów komunalnych;

- edukację ekologicznę dotyczącą zagospodarowania odpadów w wysokości do 5% wpływów.

Ustosunkowując się do kwestii „wstrzymania wzrostu opłat za składowanie odpadów do czasu wdrożenia selektywnego zbierania odpadów i zakończenia budowy niezbędnej infrastruktury”, pragnę przypomnieć, że w Krajowym planie gospodarki odpadami 2010 przyjętym w dniu 29 grudnia 2006 r. przez Radę Ministrów (uchwała nr 233, M.P. Nr 90, poz. 946) jednym z głównych celów było objęcie zorganizowanym systemem odbierania odpadów komunalnych 100% mieszkańców najpóźniej do końca 2007 r. oraz zapewnienie objęcia wszystkich mieszkańców systemem selektywnego zbierania odpadów, dla którego minimalne wymagania określono w ww. planie najpóźniej do końca 2007 r. Ponadto obowiązek selektywnego zbierania odpadów narzuca art. 10 ustawy o odpadach. Szczegółowy sposób jego realizacji, zgodnie z ustawą z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2005 r. Nr 236, poz. 2008, z późn. zm.) określa regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy uchwalony przez radę gminy będący aktem prawa miejscowego. W związku z tym obowiązek selektywnego zbierania i odbierania odpadów powinien dotyczył już od dawna wszystkich obywateli kraju.

Jednocześnie należałoby wskazał na ścisłe powiązanie pomiędzy wysokością stawek opłat za składowanie odpadów z kwestiami selektywnego zbierania odpadów i budowy instalacji koniecznych do zagospodarowania odpadów w inny sposób niż składowanie. Nie jest więc możliwe wstrzymanie prac nad zmianą jednostkowych stawek opłat za umieszczenie odpadów na składowisku, gdyż to właśnie one mają wpłynąć ujemnie na ekonomikę składowisk.

Odnosząc się do kwestii „odstępowania od zawartych umów”, należy zaznaczyć, że zgodnie z ustawą z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach każdy właściciel nieruchomości powinien mieć podpisaną umowę zapewniającą mu odbieranie odpadów komunalnych. Stroną umowy może być każdy przedsiębiorca posiadający zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych (wydane przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta). Należy zauważyć, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. ustawy właściciele nieruchomości obowiązani są do udokumentowania przedmiotowej umowy i dowodów płacenia za takie usługi.

W kwestii „dzikich wysypisk” art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach daje wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta prawo do zobowiązania posiadacza odpadów do ich usunięcia z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania lub magazynowania, wskazując sposób wykonania wydanej decyzji. Za składowanie odpadów w miejscach na ten cel nieprzeznaczonych stosowane są sankcje, których rodzaj i wysokość są określone w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

Reasumując, odnosząc się do kwestii zróżnicowania stawek opłat za składowanie odpadów w zależności od możliwości finansowych poszczególnych gmin oraz prowadzonych przez nie inwestycji, pragnę zwrócić uwagę, że w Polsce jest 2413 gmin. W związku z powyższym proponowana zmiana przedmiotowego rozporządzenia jest niemożliwa do wykonania ze względów technicznych i legislacyjnych.

Natomiast, odnosząc się do możliwości wsparcia finansowego dla gmin, mogą one uzyskać, jak wskazano powyżej, środki pomocowe Unii Europejskiej oraz środki funduszy ochrony środowiska. Ponadto obowiązujące przepisy z zakresu gospodarowania opakowaniami i odpadami opakowaniowymi przewidują środki finansowe pochodzące z opłat produktowych dla gmin, które prowadzą selektywne zbieranie odpadów opakowaniowych.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że zagadnienia dotyczące wsparcia dla gmin ze środków budżetu państwa leżą w kompetencjach ministra finansów.

Z poważaniem

Sekretarz stanu

Stanisław Gawłowski

Warszawa, dnia 21 kwietnia 2008 r.