Interpelacja nr 5022

do ministra pracy i polityki społecznej

w sprawie obniżenia składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych

Dyskusje społeczne prowadzone w środowiskach gospodarczych oraz naukowych wielokrotnie wykazywały, iż jedną z głównych barier rozwoju przedsiębiorczości w Polsce są przede wszystkim wysokie koszty pracy. To one powodują, że niektóre przedsiębiorstwa są likwidowane, co niesie ze sobą niepożądany koszt społeczny w postaci zwiększenia stopy bezrobocia.

W zeszłym roku przeciętna wysokość składki na ubezpieczenie społeczne i chorobowe, do opłacania którego zobowiązane były osoby prowadzące samodzielną działalność gospodarczą, wynosiła w poszczególnych kwartałach obliczeniowych odpowiednio: około 540 zł, 542 zł, 520 zł (wartości podane po uwzględnieniu składki na Fundusz Pracy). Natomiast już za grudzień 2005 oraz styczeń i luty 2006 wysokość przedmiotowej składki sięgnęła 554 zł 17 gr. Każdy przedsiębiorca ponadto zobowiązany jest jeszcze do zapłaty składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości ponad 160 złotych. Co powoduje, iż koszt ubezpieczenia prowadzącego samodzielną działalność gospodarczą wynosi około 720 złotych.

Jak pokazują wyżej przytoczone wyliczenia, nakłady na szeroko pojęte ubezpieczenie społeczne ponoszone przez przedsiębiorców są bardzo wysokie i wciąż rosną, tworząc barierę dla rozwoju szczególnie małych, rodzinnych firm, których działalność jest niejednokrotnie podstawą utrzymania kilku osób.

Ustalając wysokość danin publicznych, w tym wartość składek na ubezpieczenia społeczne, nie można zapomnieć, iż są one niejednokrotnie głównym kosztem prowadzenia „małej” działalności gospodarczej. Wysokie stopy danin publicznych w tym zakresie zdecydowanie utrudniają, a w wielu przypadkach uniemożliwiają prowadzenie własnej firmy.

Działanie systemu ubezpieczeń społecznych, oprócz zapewnienia godnego uposażenia emerytalno-rentowego, powinno także mieć pozytywny wpływ na podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej.

Z zadowoleniem należy przyjąć obniżenie w okresie 24 miesięcy składki na ubezpieczenie społeczne dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą. Osoby te wykazują jednak, że okres płatności obniżonej składki powinien być wydłużony do 36 miesięcy. Pozwoli to na dużo skuteczniejsze planowanie funkcjonowania przedsiębiorstwa (biznesplan), zwiększy możliwość pozyskiwania kredytów i pożyczek (przejrzystość finansowa firmy) oraz zapewne powiększy portfel zamówień inwestycyjnych nowo powstających przedsiębiorstw.

Jaka jest przyczyna niewydolności polskiego systemu ubezpieczeń społecznych, którego wadliwe działanie jest kompensowane przez stały wzrost wysokości składek ubezpieczeniowych?

Czy w planach działalności Pani Minister jest stworzenie strategii stopniowego, ale i jednoznacznie odczuwalnego obniżenia składek ubezpieczeniowych?

Czy w związku z pozytywnym efektem, jaki wywiera na rozwój gospodarczy ulga dla osób zakładających własne przedsiębiorstwo, planowane jest wydłużenie jej stosowania w stosunku do tej grupy przedsiębiorców z 24 do 36 miesięcy?

Z uwagi na fakt, iż państwo powinno popierać rozwój przedsiębiorczości, a w szczególności tworzenie małych (rodzinnych) firm, czy Pani Minister planuje w prowadzonej polityce ubezpieczeniowej uwzględnić ich szczególną rolę społeczno-gospodarczą i obniżyć daniny publiczne w zakresie ubezpieczeń społecznych dla tych podmiotów?

Poseł Joachim Brudziński

Szczecin, dnia 18 września 2006 r.

Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 5022

w sprawie obniżenia składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego

Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazaną przez Pana Marszałka przy piśmie z dnia 9 października br., znak: SPS-023-5022/06 interpelację posła Joachima Brudzińskiego w sprawie obniżenia składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - pozwolę sobie przedstawić, co następuje:

W obecnym stanie prawnym istnieje już cały szereg systemowych rozwiązań stymulujących wzrost przedsiębiorczości, wzrost zatrudnienia i zmniejszanie bezrobocia - na przykład uchwalona w przez Sejm dniu 1 lipca 2005 r. ustawa o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 150, poz. 1248), która wprowadziła preferencje dla osób rozpoczynających prowadzenie działalności gospodarczej po raz pierwszy lub, po co najmniej 5-letniej przerwie (60 miesięcy kalendarzowych). Na mocy ustawy wymienione osoby mają prawo do deklarowania przez pierwsze 24 miesiące kalendarzowe prowadzenia działalności - podstawy wymiaru składek na poziomie 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę, zamiast 60% przeciętnego wynagrodzenia, które stanowi minimalną podstawę wymiaru dla wszystkich pozostałych osób prowadzących szeroko rozumianą w świetle ustawy pozarolniczą działalność. Powyższe rozwiązanie stanowi o istotnym (ponad 5 razy niższa podstawa wymiaru składek) zmniejszeniu ubezpieczeniowych kosztów działalności gospodarczej - w pierwszych 2 latach tej działalności. Opisana wyżej ustawa może być istotnym czynnikiem poprawy sytuacji na rynku pracy - poprzez tworzenie systemu zachęt do podejmowania działalności gospodarczej (zakładania firm) przez osoby faktycznie lub potencjalnie bezrobotne.

Korzystanie z ulgi ma jednocześnie charakter dobrowolny, zatem przedsiębiorca, który uznałby, że jego przyszłe świadczenia emerytalno-rentowe ulegną nadmiernemu uszczupleniu na skutek 2-letniego korzystania z przedmiotowej ulgi - może zawsze (dzięki obowiązującemu systemowi deklarowania podstawy wymiaru składek) - podnieść poziom swojego zabezpieczenia poprzez deklarowanie w kolejnych latach wyższej niż uprzednio podstawy wymiaru składek. Rozwiązania te funkcjonują w praktyce od ponad roku.

Mając na względzie sytuację finansową Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z którego na bieżąco wypłacane są emerytury i renty oraz wspomniane wcześniej zasiłki - Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zawsze z ostrożnością podchodziło i podchodzi do inicjatyw zmian prawnych, które skutkują obniżeniem dochodów FUS. Niezależnie od tego, we własnym zakresie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej również podejmowało w pierwszej połowie bieżącego roku, analizy w zakresie możliwości wprowadzenia ułatwień systemowych w zakresie ubezpieczeń społecznych np. dla osób podejmujących pracę po raz pierwszy oraz dla długotrwale bezrobotnych. Rozważano przy tym koncepcje zarówno preferencji w zakresie podstawy wymiaru, jak i samej wysokości składek na ubezpieczenia społeczne. Wspomniane analizy dotyczyły aspektów ekonomicznych, prawnych i społecznych ewentualnego wprowadzenia tego typu rozwiązań i wskazały one, że ubezpieczenia społeczne (co wynika zresztą z wieloletnich doświadczeń Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej) nie są najlepszym instrumentem do rozwiązywania problemów rynku pracy. Instrumenty rynku pracy, w tym stymulujące zatrudnianie bezrobotnych, są wpisane w ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z tą ustawą pracodawcy są obowiązani zgłaszał urzędom pracy wolne miejsca zatrudnienia. Wykorzystując te informacje powiatowe urzędy pracy mogą kierować bezrobotnych do pracy na wolne miejsca pracy. W ustawę tą wpisany jest także (w szeregu sytuacji) system refundacji pracodawcom składek na ubezpieczenia za niektórych zatrudnianych bezrobotnych. Ustawa zawiera także blok istotnych regulacji adresowanych do osób, które najtrudniej odnajdują się na rynku pracy - tj. bezrobotnych do 25 roku życia i bezrobotnych powyżej 50 roku życia. Wydaje się zatem, że w tym obszarze należałoby poszukiwać ewentualnych możliwości rozszerzenia mechanizmów stymulujących zatrudnianie bezrobotnych - tym bardziej, że istotnie poprawia się sytuacja na rynku pracy.

Skutkiem finansowym każdego obniżenia składek lub ich podstawy wymiaru jest obniżenie dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Fundusz ten nie jest samowystarczalny finansowo i w ciągu ostatnich lat dla zapewnienia jego płynności finansowej konieczna była coroczna dotacja budżetowa sięgająca 30 mld zł. Przyczyn niedostatku środków FUS można upatrywać:

- w sytuacji demograficznej (w tych latach wchodzą w wiek emerytalny pierwsze roczniki powojennego wyżu demograficznego),

- w utrzymującym się na dosyć wysokim poziomie bezrobociu (mimo tendencji zniżkowej),

- w odpływie części składek emerytalnych do Otwartych Funduszy Emerytalnych (za znaczną część osób urodzonych w latach 1949-68 i za wszystkich urodzonych po 1968 r.), który to odpływ musi by? kompensowany dotację celową budżetu państwa.

W tej sytuacji (przy ograniczonych możliwościach budżetu państwa) - budzić może wątpliwości forsowanie i ewentualne wdrażanie rozwiązań prawnych wpływających na dalsze obniżenie dochodów FUS ze składek - wymagające dodatkowego zwiększenia dotacji budżetowej do Funduszu.

Warto natomiast przy okazji przypomnieć, iż obowiązujące przepisy podatkowe pozwalają zarówno przedsiębiorcom, jak i ubezpieczonym wykonującym pracą najemną (pracownicy i zleceniobiorcy) - na obniżanie podstawy opodatkowania o kwoty składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych bezpośrednio przez ubezpieczonych.

Z poważaniem

Minister

Anna Kalata

Warszawa, dnia 2 listopada 2006 r.